Gebruiksgemak en tijdwinst zijn doorslaggevend bij digitale toepassingen

De winst voor de toekomst ligt in ‘blended’ care: een slimme combinatie van digitale zelfzorg, monitoring op afstand en fysieke consulten wanneer dat nodig is, volgens Chavannes. Meerdere studies tonen dat aan. “Sommige patiënten met chronische aandoeningen kunnen bijvoorbeeld meer zelfmetingen verrichten in plaats van naar routinematige controleconsulten te komen. De huisarts kan zich dan meer richten op de uitzonderingen: mensen bij wie de waarden uit de pas lopen.” 

Slimmer werken 

Een van de recente, concrete successen van digitalisering in de huisartsenzorg is de spraak-naar-tekstsoftware van Juvoly. Deze AI-tool, mee ontwikkeld door een huisarts, schrijft gespreksverslagen automatisch uit en neemt zo een groot deel van de administratielast weg. Kort na de introductie gebruikte een derde van de Nederlandse huisartsen deze tool al. Chavannes: “Deze technologische doorbraak leidt niet direct tot betere diagnoses, maar wél tot een menselijker en warmer consult. Daardoor is er meer ruimte voor echte aandacht voor de patiënt.” 

Naast een slimmere manier van werken heeft digitalisering ook zeker meerwaarde in de voorlichting aan patiënten. Platforms als Thuisarts.nl worden jaarlijks tientallen miljoenen keren geraadpleegd, zowel door patiënten als artsen. “De informatie is actueel, begrijpelijk en sluit aan op NHG-richtlijnen. Huisartsen gebruiken Thuisarts.nl in 95% van de gevallen. Omdat de teksten up-to-date zijn, fungeert het tegelijkertijd als nascholing tijdens het werk.”  

Een ander effectief hulpmiddel blijkt Kijksluiter: korte, begrijpelijke video's over de medicatiebijsluiter. “We hebben gemeten dat de kennis over medicatie van patiënten stijgt van 30% naar 74% na het bekijken van een filmpje van 3 minuten. Voor patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden – een grote groep – is deze visuele aanpak cruciaal.” 

Kaf van het koren scheiden  

Toch is het niet allemaal goud wat er blinkt. Digitale vormen van zorg zoals het e-consult, videoconsult, telemonitoring en digitale zelftriage worden nog niet massaal gebruikt. Dat komt onder meer omdat er tegenwoordig ontzettend veel innovaties op een huisarts afkomen. Rijp en groen. “Dat is één van de redenen waarom we het National eHealth Living Lab (NeLL) hebben opgericht. We doen hier studies naar verschillende digitale toepassingen. In 85% van de innovaties die wij onderzoeken, blijkt de toepassing nog niet volwassen genoeg. We scheiden het kaf van het koren en geven adviezen aan het NHG. Gebruiksgemak en tijdwinst zijn meestal doorslaggevend bij het gebruiken van een toepassing. Daar heeft Juvoly op ingespeeld.” 

Daarnaast kan elke verandering weerstand oproepen. “De coronapandemie liet zien dat het mogelijk is om op afstand via e-consults te werken. Maar na de pandemie grepen veel zorgverleners terug op hun oude routines, terwijl patiënten een e-consult efficiënt en prettig vonden.” Daarnaast werken digitale tools pas echt als je ook de werkprocessen aanpast. “Dat kost energie en is vaak het minst leuke werk van vernieuwen.” 

Patiënt als (digitale) co-behandelaar 

Digitale tools kunnen ook helpen om overzicht te houden en het aantal terugkerende controleconsults te verminderen. Denk aan AI-toepassingen zoals decision support bij complexe klachten. De meeste chronische patiënten weten vaak alles over hun aandoening en kunnen zelf veel meer dan artsen wellicht denken. “Zij zijn een workforce die we nu nog niet benutten. Uit studies bleek bijvoorbeeld dat trombosepatiënten die via een app hun INR-waarde meten en zelf behandelen, significant tevredener en zelfstandiger zijn. Zo functioneren ze als co-behandelaar. Dat geeft ze eigenwaarde én minder zorglast; het scheelt namelijk weer een eenvoudig controleconsult, waarvoor iemand langs de huisarts moet. Het biedt kansen om patiënten via digitale ondersteuning hun gezondheid te laten monitoren.  
Daardoor verandert ook de rol van de huisarts. Die gaat van allesdoener naar regisseur van een zorgteam met onder andere POH's en wijkverpleegkundigen of ziekenhuisconsulenten. Je ziet sommige patiënten met bijvoorbeeld trombose, diabetes of COPD dan minder vaak fysiek. Het is dan wel belangrijk om ervoor te zorgen dat je up-to-date blijft met wat er gebeurt met een patiënt.”  

Realistische verwachtingen en klein beginnen 

Verandering kan lang duren. Vooral wanneer werkprocessen en richtlijnen aangepast moeten worden aan nieuwe digitale werkwijzen. “Zorgverleners kunnen hierbij soms te hooggespannen verwachtingen hebben van nieuwe digitale zorgtoepassingen. Het is namelijk niet realistisch om te denken dat robots de zorg volledig zullen overnemen en dat de zorg zelf automatisch beter zal zijn dan fysieke zorg. Het is goed om te beseffen dat sommige e-zorg net zo goed kan zijn en voor sommige patiënten een alternatief kan bieden voor fysieke zorg”, besluit Chavannes. “Richtlijnen van de NHG en aandacht voor digitalisering door organisaties, zoals Rijnmond Dokters, kunnen helpen om die mindset te veranderen. Door daarbij klein te beginnen, kunnen we toewerken naar digitalisering van de eerstelijnszorg.”