Een gezonde leefstijl als recept

Eind 2021 kregen de medicijnen GLP1-agonisten en SGLT2-remmers een prominentere plek in de NHG-standaard Diabetes mellitus type 2. Deze twee medicijnen kunnen veel doen voor diabetespatiënten met een zeer hoog risico op hart- en vaatziekten, maar lossen niet alle gezondheidsklachten op. Een gezondere leefstijl blijft een belangrijk recept voor diabetes type 2. Zo zeggen diabeteskaderarts Ferdinand van der Does en huisarts en leefstijlcoach voor artsen-in-opleiding Sylvia Buis.

“Een belangrijk effect van het innemen van de GLP1-agonist is dat de eetlust vermindert”, zo licht Ferdinand toe. “Mensen kunnen hier drastisch van afvallen. Ik merk in de praktijk dat dit medicijn mensen ook wel motiveert om beter op hun verdere leefstijl te letten. Als je minder gaat eten, moet je er meer op letten dat je genoeg micronutriënten binnenkrijgt. We raden mensen die dit medicijn slikken ook aan om weer eens op bezoek te gaan bij een diëtist. Zij kijken tegenwoordig verder dan alleen voeding, naar de gehele leefstijl van een patiënt.

De SGLT2-remmer zorgt ervoor dat je suiker uitplast. Dit kan nuttig zijn voor de bloedsuiker, maar omdat je er ook water en zout bij uitplast, vermindert het tegelijk het risico op hart- en vaatziekten. Het is belangrijk om het gebruik van dit medicijn stop te zetten wanneer je opeens drastisch minder koolhydraten binnenkrijgt. Bijvoorbeeld wanneer je ziek bent of op een koolhydraatarm dieet gaat. Dan gaat het lichaam over op vetverbranding, en omdat je ook al glucose uitplast, kan dit soms gevaarlijk zijn.”

Leefstijl meenemen in gesprekken

“Sinds het ontstaan van de NHG-standaard Diabetes mellitus type 2 in 1989 is leefstijl al de basis”, legt Ferdinand uit. Bij 80 tot 85 procent van de diabetes type 2 patiënten kan een aanpassing van de leefstijl grote effecten hebben. Voor hem komt dit dan ook in elk gesprek over diabetes met patiënten, maar ook met huisartsen of POH’s, terug.  

Toch is leefstijl nog regelmatig onderbelicht. Sylvia: “Je hebt patiënten die gewoon een pil verwachten en het verder allemaal wel goed vinden. Door regelmatig aan te stippen dat leefstijl van invloed is op je diabetes, maar ook op andere gezondheidsklachten kun je als huisarts of POH mensen tot nadenken aanzetten. Het gaat niet alleen gaat over voeding en bewegen, maar ook over slaap, ontspanning en hoe je in het leven staat. Als je te veel stress hebt lukt gedragsverandering vaak niet.

Leefstijl is vaak een lastig gespreksonderwerp, omdat mensen het er niet over lijken willen te hebben en ze de adviezen vaak niet opvolgen. We moeten beseffen dat het geen quick-fix is. Leefstijl bestaat uit veel gewoontes die lastig te veranderen zijn. Patiënten denken vaak dat ze alles in één keer moeten omgooien. Dat lukt vaak niet en dat is teleurstellend. Probeer eens te vragen wat iemand zou willen bereiken en vraag vervolgens naar een kleine concrete actie. Dat werkt vaak beter dan een advies, want die persoon kent zijn eigen leven. Als hij bedenkt ’s avonds brood klaar te maken in plaats van een snack onderweg is dat iets waar hij zelf de verantwoordelijkheid voor neemt. Daarom moet je als arts of POH ook de kleine stapjes als successen ervaren.”

O.E.N.

“Ook voordat mensen diabetes ontwikkelen, moet je het gesprek over leefstijl durven aan te gaan”, geeft Sylvia aan. “Als je denkt dat het lastig ligt kun je vragen of je het over leefstijl mag hebben. Wees daarbij wel bewust van je eigen oordelen. Je mag best informeren, maar probeer je neiging om te adviseren en wat goed is even uit te stellen. Door te luisteren en open vragen te stellen ontstaat makkelijker een open gesprek. Wees daarom een O.E.N.: oordeelloos, eerlijk en nieuwsgierig. En soms moet je iemand gewoon doorsturen voor verdere hulp, naar bijvoorbeeld de diëtist, POH GGZ of GLI.”

Ferdinand: “Bij Rijnmond Dokters brengen we leefstijl ook onder de aandacht, vooral door middel van scholing. Want uiteindelijk leidt een verbeterde leefstijl tot de beste resultaten.”